علوم براى ما مردان است و غير علوم براى زنان * زنان را رخت پهن كردن ياد بدهيد لباس و سوزن در دست زن * بهترين لوح است با بهترين خط ( 1 ) ابن الجوزى جزوه‌اى به نام رى الظمأ فى من قال الشعر من الاماء دارد كه به درخواست وزير خليفه نوشته است و گويد : در دوره اموى ، شاعره‌اى نامى يا گمنام سراغ نداريم ؛ زيرا در آن موقع ، شعر نرم و لطيف را نمىپسنديدند و جز به كلام شكوهمند شيوا رضا نمىدادند و شعر نرم و لطيف در عصر عباسى رواج يافت . از اين رو ، از شعر زنان عصر عباسى آنچه نيكو و ستوده به نظر آمد ، ياد كردم . مؤلف گويد ابن الجوزى حدود سى زن شاعر را با اسناد ذكر كرده كه گستردگى آگاهى وى را نشان مىدهد . در الاصابه از شفاء كه پيشتر ياد كرديم نام برده ، مىگويد : از زنان خردمند و فاضل بود و پيغمبر ( ص ) نزد او مىرفت و گاه در خانه‌اش استراحت و خواب مىكرد و بسترى براى پيغمبر ( ص ) آماده كرده بود كه آن بستر نزد اولاد آن زن باقى بود تا مروان آن را از ايشان گرفت . پيغمبر ( ص ) خانه‌اى در راسته خياطان به اقطاع شفاء داد و از وى راضى و خشنود مىبود و فضيلتش مىنهاد ؛ چنان كه بعضى از كارهاى بازار را به دو محوّل فرمود . ( 2 ) تعيين خانه براى قاريان كه مبناى تأسيس مدارس است ابن عبد البر در ذكر عبادله ( كسانى از اصحاب پيغمبر ( ص ) كه عبد الله نام داشتند ) در احوال عبد الله بن ام مكتوم قرشى عامرى به نقل از واقدى گويد : همراه مصعب بن عمير كمى پس از جنگ بدر به مدينه آمد و در دار القراء منزل كرد . « 1 » در طبقات ابن سعد « 2 » آمده كه آن خانه از آن مخرمة بن نوفل بود . ( 3 ) فتوادهندگان در زمان پيغمبر ( ص ) در الموطأ از ابو هريره و زيد بن خالد جهنى نقل شده كه دو مرد اختلاف خود را نزد پيغمبر ( ص ) آوردند و يكىشان گفت : من از اهل علم پرسيده‌ام ، چنين گفته‌اند . . . . از اين داستان برمىآيد كسانى در زمان پيغمبر ( ص ) براى داورى وجود داشته‌اند كه در صورت

--> ( 1 ) . ابن عبد البر ، الاستيعاب ، ص 347 . ( 2 ) . ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 4 ، ص 150 .